Als de kerk niet bereid is om te zoeken naar nieuwe taal, nieuwe beelden, nieuwe verbanden, dan ziet haar toekomst er donker uit. Als de kerk haar heil blijft zoeken in restauratieprojecten voor de Kathedraal van Zeker Weten, zal ze stellig haar geloofwaardigheid verliezen. (Boele P. Ytsma, VAN DE KAART, manifest van een gepassioneerde twijfelaar, p. 128.)

Ik schreef al eerder over de presentatie van dit boek. Inmiddels heb ik het gelezen. Ik heb het ervaren als een boek van een geestverwant. Een gepassioneerd mens, gepassioneerd door het visoen van Gods Koninkrijk en door het getuigenis over Jezus.

Gepassioneerd twijfelaar

Zelf noemt Boele zich een gepassioneerd twijfelaar omdat hij het sinds een jaar of tien niet meer uithoudt met al die geloofswaarheden van van de Christelijke Kerk, die hij mooi de Kathedraal van Zeker Weten noemt.  Tien jaar geleden werd hij overvallen door ernstige existentiële twijfel aan vrijwel alles waar hij altijd in geloofd had. In het bijzonder betrof dit het welbekende verlossingsschema: Wij zijn goed geschapen, wij zijn in zonde gevallen en daardoor van God gescheiden, God heeft Jezus gestuurd om de relatie te herstellen. Daarvoor is Jezus aan het kruis gestorven, voor wie gelooft is er daarom een toekomst in de hemel. Met geen mogelijkheid kon hij zo nog geloven en met die twijfel kwam nog veel meer op losse schroeven te staan. Inmiddels heeft Boele wel zijn positie als gelovige weer gevonden, maar niet meer zoals vroeger. Anders en blijvend twijfelend aan zogenaamde zekerheden.  Is twijfelen tot zijn gelovige bestaanswijze geworden?

Hij duidt die twijfel overigens positief. Het heeft hem naar eigen besef dichter bij de essentie van geloven gebracht. Geloven is voor hem veranderd van: voor waar aannemen van een geloofsleer, naar: in vertrouwen op Jezus (en op God?) van hem blijven leren en op weg gaan.

Post-Modern en Post-Christelijk

Ik denk dat ik Boele een Post-Modern en Post-Christelijk gelovige kan noemen. Hij gebruikt die woorden zelf ook. In mijn ogen is de ontwikkeling die hij doormaakt inherent aan de Post-Moderne werkelijkheidsbeleving. Ook een kritische evaluatie van de vorm die het CHRISTENDOM (Stuart Murray) heeft gekregen sinds het door Keizer Constantijn tot de officiele Romeinse Godsdienst is verklaard, lijkt onontkoombaar tot consequenties te leidden zoals Boele die trekt.

Kathedraal van Zeker Weten

De aanduiding Kathedraal van Zeker Weten, vind ik een heel treffende omdat het zo mooi weergeeft wat er in de middeleeuwen aan geloofsleer is opgebouwd. Een prachtig sluitend systeem tot eer van een hoog verheven en heilige God, die de bron van openbaring van dit systeem is en die dit systeem in stand houdt middels de hiërarchie van de kerk, waarmee de kerk zelf ook tot een kathedraal is geworden. De fysieke Kathedralen die in deze periode gebouwd werden waren hiervan een treffende uiterlijke representatie.

Kritische evaluatie

Postmoderne mensen wantrouwen zulke systemen en de bijbehorende gezagsstructuren. De kritische evaluatie van dit Christendom (SM) laat bovendien zien dat allerlei menselijke overwegingen tot dit geloofssysteem geleid hebben.  Er is dus alle reden om daar vragen bij te stellen. Boele doet dat dan ook.

De Bijbel

Voor hem betekent dat hij op een andere manier met de Bijbel om wil gaan. Niet als onfeilbare openbaring van God, maar als mensenwerk, maar wel mensenwerk dat getuigt van de ontmoeting met God. Met dat getuigenis mogen wij het doen als christenen. Als gevolg hiervan pleit hij voor een open communicatie tussen allen die zich op deze bron oriënteren.  Er is geen reden elkaar als vrijzinnigen of orthodoxen uit te sluiten, maar alle reden om elkaar te inspireren vanuit onze eigen inspiratie. Hij pleit voor verzoening tussen de uitersten in het spectrum van de christenheid.

Kerk

Kerk wordt voor Boele: een gemeenschap van mensen rond een geopende bijbel.

Een andere definitie die hij geeft: een gemeenschap van mensen die van Jezus willen leren wie God is.

Hij ziet een kerk voor zich als een open plek waar geen enkele vraag niet gesteld mag worden. Een open zoekende gemeenschap rond een open veelstemmige bijbel en een Jezus-zonder dogma’s. Een kerk waarin voor orthodoxen en vrijzinnigen evenveel ruimte is. Een kerk waarin twijfelaars de ruimte krijgen om te twijfelen geëerd worden als profeten en pioniers. Ik pleit voor een liturgie van het lege midden, waarin God ontmoet kan worden voorbij alle antwoorden en waarheden. Ik pleit voor theologie als een open arena, waarin gezocht wordt naar waarachtige betekenis in plaats van naar betekenisloze waarheid.

Vragen

Zoals gezegd: ik voel geestverwantschap met Boele Ytsma.  Ik herken veel van zijn twijfel, zijn vragen en zijn passie. Ik ben geneigd met hem mee te gaan in zijn consequenties. Tegelijk gaan mijn vragen nog wat verder, na alles wat ik tot nu toe bestudeerd heb.

De Bijbel

Allereerst betreft dat de manier waarop hij met de Bijbel omgaat. Waarom laat hij OT en NT gelijkwaardig naast elkaar staan? Is het getuigenis aangaande Jezus niet de primaire bron voor geloof in Jezus geweest? Is de opname van het OT in de Christelijke Canon niet vooral beïnvloed door de profetieën aangaande Jezus die men er in las? Heeft de opname van het OT als gelijkwaardig deel van de bijbel niet het fundament geleverd voor een machtskerk? Moet het NT daarom niet op z’n minst prioriteit krijgen?

Als we het over Kerk hebben zou k het dan ook liever hebben over een gemeenschap van mensen rond het getuigenis aangaande Jezus.

God

Een tweede punt wat mij opvalt is dat Boele het bestaan van God tot op zekere hoogte probeert te redden. Hij doet dit in gesprek met het boek van Klaas Hendrikse, Geloven in een God die niet bestaat. Ik heb de indruk dat dit niet al te veel oplevert.

Ik begrijp zijn poging wel als ik lees dat hij gelooft dat het Jezus om God te doen was. Je moet dan het bestaan van God als kritische instantie overeind houden. Maar ik vraag mij af of je kunt zeggen dat het Jezus om God te doen was. Volgens mij is het Jezus om mensen te doen en om het menselijke samenleven.

Als we het over de kerk hebben dan zou ik daarom liever spreken van: een gemeenschap van mensen die van Jezus leren de weg naar het Koninkrijk te gaan.

Authenticiteit

Het zijn mensen die hiervan zo onder de indruk raken dat ze geen andere woorden weten te vinden om hem te duiden dan met gebruik van het voor hen bekende begrip: GOD. Dat wordt hen echter niet opgelegd, maar Jezus biedt zich aan en confronteert. Mensen kunnen ermee doen wat ze willen en dat mag blijkbaar ook. Het woord ‘gehoorzamen’ dat Boele nog regelmatig gebruikt past hier m.i. niet bij. Dat stamt uit die andere theologie. Het past ook niet in een Post-Moderne tijdgeest. De manier waarop mensen door Jezus gegrepen worden is overigens wel prima te rijmen met die Post-Moderne tijd. Het is de authenticiteit van Jezus die mensen raakt. Het is de authenticiteit van het getuigenis van zijn leerlingen waardoor mensen zich in geloof aan zijn boodschap hebben overgegeven.  Die Authenticiteit behoeft geen ander gezag dan  dit natuurlijke gezag.

Andere taal

Er is wat mij betreft nog een reden om voor het begrip GOD andere taal te gebruiken. Het is namelijk de eerstkomende eeuw volgens mij niet los te denken van de invulling die we er in de Kathedraal van Zeker Weten aan gegeven hebben en dat leidt tot grote misverstanden en vormt zelfs in zichzelf een belemmering om te willen luisteren naar Jezus en zijn boodschap aangaande het Koninkrijk.

Het begrip Kerk leidt volgens mij aan eenzelfde probleem. Dat is te veel gekleurd door de geschiedenis. Misschien moeten we over de levensschool van Jezus spreken. Dat is in overeenstemming met het leerling zijn van volgelingen van Jezus.

Groet en bedankt voor het lezen

Marten