In gesprekken met groepen gemeenteleden over hun levensfase in relatie tot geloof en kerk kwam de relatie Geloof en Werk naar voren als een van de belangrijke thema’s die vooral de veertigers en vijftigers bezig hield. Aanleiding om hieraan een themadienst te wijden. Na een voorafgaande brainstorm rond deze relatie kwam er als thema uit: ‘Een Christelijke Loopbaan?’, met als belangrijkste hoofdvraag: Wanneer kun je hiervan spreken?   

Een veelheid aan associaties

Tijdens de brainstorm gingen de gedachten hierover al allerlei kanten op. Je kunt denken aan soorten werk die meer of minder christelijk te noemen zijn. Je kunt spreken over bedrijven die zich al dan niet als christelijk afficheren, je kunt denken aan de geestelijke grondhouding (al dan niet biddend) waarmee je kiest voor een bepaalde loopbaan of gestalte geeft aan een loopbaan of je kunt denken aan inhoudelijke criteria die een keuze voor en invulling van een bepaalde loopbaan meer of minder christelijk maken. Al dergelijke associaties kwamen langs, evenals de gedachte dat het eigenlijk helemaal niet zinvol is om over een christelijke loopbaan te spreken.

Het blijft lastig

Bij een korte peiling in de kerkdienst bleken de meningen over de meeste van deze opties aanzienlijk te verschillen. Als je hierover wat doorpraat dan blijkt die verdeeldheid wel begrijpelijk. Voor elke hierboven genoemde insteek is wel wat te zeggen. Natuurlijk kun je bepaalde banen of bedrijven langs de lat van christelijke waarden leggen. Daarom is er wat voor te zeggen om te kiezen voor een bedrijf dat christelijke waarden hoog houdt of om niet te kiezen voor een bedrijf dat producten maakt die schadelijk zijn voor het welzijn van mensen. Zo is er ook veel voor te zeggen om je op God af te stemmen bij het maken van keuzes, dat is immers een christelijke levenshouding? Tegelijk bleek in de voorbereidende brainstorm al dat je er daarmee niet bent. Er waren twee deelnemers die beide bij een ‘christelijk’ bedrijf hadden gewerkt. De een had dit als bijzonder prettig en waardevol ervaren. De ander had de ervaring dat er in economisch slechte tijden ineens heel onchristelijk omgegaan werd met werknemers die ontslagen moesten worden. Een biddend leven blijkt ook niet altijd een garantie voor een ‘christelijk’ ingevulde loopbaan. Evenmin de keuze voor een op het eerste gezicht ‘christelijk’ beroep, zoals bijvoorbeeld de zorg. Eenmaal gekozen kun je op een zeer onchristelijke wijze vorm  invulling geven aan je beroep. Andersom kan het evengoed. De vraag is dus tamelijk gecompliceerd.

Een keuze hebben is een luxe

Bij het zoeken naar een begin van een antwoord op de gestelde vraag is het eerste wat gezegd moet worden, dat het een luxe is om te kunnen kiezen als het om je loopbaan gaat. Een belangrijk deel van de mensen verkeert helemaal niet in die luxe positie en mag blij zijn met werk. In economisch slechter wordende tijden wordt deze groep alleen maar groter.

Afstemming op Jezus

Vervolgens ben ik bij het zoeken naar een begin van een antwoord te rade gegaan bij de bergrede van Jezus zoals die door Mattheus is weergegeven. Immers de kern van het christen zijn bestaat in de orientatie op en de navolging van Jezus. In de gelezen gedeelten (Mattheus 6:33 en 7: 12-14 en 24-27) kwamen de brede en de smalle weg voorbij en de huizen gebouwd op zand of op de rots. Beide teksten gaan over het maken van leven-bepalende keuzes. Ik heb mij afgevraagd om wat voor keuzes het hier nu eigenlijk ging en wat die keuzes zeggen over ons thema.

De brede en de smalle weg

De afbeelding van de brede en de smalle weg heeft veel invloed gehad op  het denken en beleven van protestantse christenen. Ook waar het gaat over werken.  De afbeelding schetst een brede weg vol van plezierige situaties en de smalle weg is uiterst sober en vol valkuilen. De laatste is de weg die in overeenstemming is met de wil van God. Leven volgens de wil van God staat volgens deze opvatting gelijk aan sober leven, je de genoegens van het leven ontzeggen en hard werken (in het zweet uws aanschijns). Het is een voortdurende strijd tegen al te menselijke verlangens. Als het (werkzame) leven te plezierig wordt dan is dat op z’n minst verdacht. In de breedte van de kerk hebben we die opvattingen wel achter ons gelaten, maar Ik ken nog steeds mensen die bij ‘de wil van God’ deze associaties hebben.

De bergrede

Je zou kunnen zeggen dat het zoeken van de wil van God heel de bergrede beheerst. Jezus zegt dat expliciet als hij de gewenste grondhouding van zijn volgelingen als volgt omschrijft: Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden. Voor Jezus en Mattheus is God degene, die zich heeft laten kennen in de schepping, waardoor hij zich een zorgzame Vader voor de gehele mensheid toont. Met deze God komt heel de schepping in beeld, niets en niemand uitgesloten. Met die God als Vader, worden wij allemaal kinderen van God en dus fundamenteel gelijkwaardig. Jezus brengt die Ander in beeld en roept ons op om steeds die Ander voor ogen te houden en in navolging van hem die Ander bij elkaar in beeld te brengen.

Rechtvaardiger dan Schriftgeleerden en Farizeeën

De wil van God werd door Joden traditioneel gevonden in ‘De Wet en de Profeten’. Met die wet en de profeten houdt Jezus zich uitvoerig bezig in deze bergrede. De Farizeeën en de schriftgeleerden golden als degenen die bij uitstek leefden in overeenstemming met die Wet en de Profeten en die je de betekenis konden duidelijk maken. Jezus roept zijn leerlingen echter op om een grotere rechtvaardigheid (leven volgens Gods wil) te tonen in hun leven dan deze geestelijke leiders.

In een aantal voorbeelden maakt Jezus duidelijk wat hij daarmee bedoelt: Telkens gaat hij in die voorbeelden veel verder dan de Wet en de Profeten voorschrijven in het streven naar vergeving, verzoening en verbinding met de ander. Kernwoord in dat streven is: Liefde! Jezus daagt zijn leerlingen dus uit om de strikte naleving van de Wet en de Profeten te overstijgen door in alle situaties de Liefde als norm te hanteren.

Uiteindelijk culmineert de bergrede in de uitspraak van Jezus: Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.

Met andere woorden; Als je wilt leven naar de wil van God, houd je dan aan deze gouden regel.

Samengevat kun je zeggen dat Jezus telkens weer de ander als medemens, mens zoals jij en ik, bij ons in beeld brengt. Hij roept ons op om die ander telkens weer in beeld te houden en ons met die ander te identificeren en om in navolging van hem, die ander ook telkens weer bij elkaar in beeld te brengen als medemens, een zoals als wijzelf.

Een zoektocht

Het valt mij op dat Jezus eigenlijk nergens concrete regels geeft. Integendeel hij roept ons op om de dieper bedoeling van bestaande regels te vervullen door ons met Liefde te verhouden tot de Ander en de ander. Prachtig! Maar de consequentie is wel dat niet altijd zonder meer duidelijk is wat in een concrete situatie de wil van God is. De bal ligt dan volledig bij onszelf. We moet het zelf maar uitzoeken. Zo ligt het blijkbaar ook, want in het laatste deel waar het gaat om het gehoor geven aan wat Jezus zegt, gebruikt hij verschillende keren het woord ‘zoeken’:  ‘Zoek het koninkrijk ...’, ‘Zoek de enge poort’ en  ‘zoek en je zult vinden’.  Het lijkt een nooit ophoudende zoektocht en tegelijk lijkt het wel of we het Koninkrijk van God vinden door die zoektocht te gaan. Het ‘vinden’ is gegeven met het ‘zoeken’.

Een Christelijke Loopbaan?!

Tegen deze achtergrond lijkt het vrij onzinnig om te proberen criteria voor een Christelijke Loopbaan te geven.  Je carrière is een onderdeel van het leven naast andere onderdelen, maar niet wezenlijk anders. In die zin kunnen we het bovenstaande ook van toepassing verklaren op de keuzes waarvoor je in een werkzaam leven komt te staan. Het komt er telkens weer op aan de Ander in beeld te krijgen als het geheim achter heel onze werkelijkheid, waar wij samen met de ander deel van mogen uitmaken. Het komt er er op aan die Ander ook in ons werkzame leven in beeld te brengen. Het komt er op aan de ander te zien en te behandelen zoals wijzelf behandeld zouden willen worden en om die ander ook voor anderen in beeld te brengen. Dat is een zoektocht naar het Koninkrijk van God, naar goddelijk samenleven.

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten