Jaarthema-film: Het Zevende Zegel

Thu, 2 Feb 2012 10:34:30 +0100

Zondagavond 29 januari toonden we de film: Het Zevende Zegel, van Ingmar Bergman, in de Oosterkerk. De vertoning staat in het kader van ons jaarthema in de Oosterkerk ‘Uitzicht op het Rijk van God’ naar aanleiding van het bijbelboek Openbaring. Met meer dan vijftig bezoekers hebben we de film bekeken en besproken. Hieronder geef ik een korte impressie en nabespreking van de film.

Het verhaal
De film gaat over de kruisridder Block en zijn schildknaap Jöns, die na deelname aan de kruistochten teruggekeerd zijn in Zweden. Op het strand heeft Block een ontmoeting met de Dood, die hem komt halen. Hij weet de Dood uit te dagen tot een spel schaak. Als Block wint, zal de Dood hem laten gaan. De Dood gaat akkoord. De ontmoeting met de Dood en de poging de Dood te slim af te zijn in het schaakspel loopt parallel met de confrontatie met de pest die is uitgebroken in het land en de pogingen om deze verschrikkelijke ziekte te ontlopen. Block stelt zichzelf nog twee doelen voor de tijd die hij nog krijgt: Hij wil God begrijpen en hij wil minstens een goede daad doen.
Block en zijn schildknaap trekken het land in op weg naar het kasteel van Block waar hij zijn vrouw nog hoopt te vinden.

Onderweg hebben zij verschillende ontmoetingen met mensen die allen op hun eigen manier proberen om te gaan met de het leven zoals het op hen afkomt en evenzo met de dreiging van de pest: Het jonge toneelspelers gezin Jof (Jozef) en Mia (Maria) met hun zoontje Michael (Bet.: Wie is als God); de kunstenaar, die voor zijn brood bereid is alles te schilderen, zelfs in dienst van een kerk die mensen bang maakt; het meisje dat door de kerk verantwoordelijk gehouden wordt voor alle ellende (de pest) omdat zij met de duivel geslapen zou hebben en die daarom als heks verbrand moet worden; de theologieprofessor, die Block destijds heeft overgehaald om mee te doen aan de kruistochten om daarmee God en de kerk te dienen en die nu een lijkendief blijkt te zijn geworden; De smid en zijn vrouw die een moeizame huwelijksrelatie blijken te hebben. Allen lijken hun weg te zoeken door het leven waar God ver te zoeken is en het kwaad op ieder moment lijkt te kunnen toeslaan. De angst voor het kwaad domineert in hoge mate de manier waarop ieder zijn leven invult, met uitzondering van het toneelspelers gezin. Zij staan het meest onbevangen in het leven.
Onderweg ontmoeten de hoofdrolspelers ook een processie van zichzelf kastijdende mensen en een boeteprediker, die zijn gehoor angst aanjaagt en tot schuldbelijdenis en zelfkastijding oproept om aan het oordeel te ontkomen.

De pest komt steeds dichter bij. Het gezelschap sluit zich aaneen en besluit te proberen de pest te ontlopen door een andere route te nemen door het bos. Ook daar worden ze echter achterhaald door de pest en de Dood, die hen allen, inclusief de vrouw van Block uiteindelijk komt halen. Alleen de jonge gezin weet te ontkomen doordat Jof, die visionair is) ineens ziet dat Block met de Dood zit te schaken en doordat Block de Dood weet af te leiden door het schaakspel ‘per ongeluk’ omver te werpen.

De karakters
Block is een voorheen gelovige en idealistisch edelman, die zich heeft laten verleiden tot deelname aan de kruistochten, in de overtuiging daarmee goed te doen en God te dienen. Terug gekomen is hij veel van zijn idealisme kwijt, klaarblijkelijk door de verschrikkelijke zinloze ervaringen waardoor hij zich voortdurend geconfronteerd zag met het kwaad (De Dood: ‘ Ik trek al even met je op’; Block: ‘Ik weet het.’) Hij is zijn vertrouwen in de kerk volledig kwijt en weet niet meer wat hij van God moet denken, maar kan tegelijk niet van zijn geloof in God los komen. Hij zoekt een antwoordt op zijn vragen over God vooral in zijn confrontatie met het kwaad, de dood, de pest, het van de duivel bezeten meisje etc., maar hij vindt geen antwoordt. Zijn mooiste moment beleeft hij echter als hij samen met Jof, Mia en Michael in het gras geniet van de zon, bosvruchten en melk en van de liefde in dat gezin. Maar hij lijkt daarin geen antwoord op zijn vraag te zoeken en vindt het dus ook niet.

Jöns, de schildknaap, is een realist. Hii gelooft alleen nog in wat hij ziet, en heeft geen boodschap (meer) aan het onzienlijke. Hij neemt de dreiging van het kwaad als een gegeven en kiest ervoor om waar hij dat kan op te komen voor de slachtoffers van het kwaad en hulp te bieden, zonder daarover romantisch of idealistisch te doen.

Jof (Jozef) is een onschuldige onbevangen man, die op een kinderlijke manier gelooft in God en Jezus Christus, die voor hem liefde representeren. Hij heeft iets zorgeloos en laat zich zeker niet leiden door gevoelens van angst. Integendeel, hij ziet vooral de schoonheid en het mooie in de wereld om hem heen en in zijn gezin dat hij innig liefheeft. Als hij door het kwaad getroffen wordt dan is hij bijna verbaast, maar het maakt hem niet angstig. Hij vergeet het snel weer en geeft zich over aan al het moois dat het eenvoudige leven hem te bieden heeft. Jof heeft ook visioenen. Zo ziet hij een visioen van Maria en het kind Jezus en het maakt hem intens gelukkig. Door zijn visionaire gave worden hij en zijn gezin ook gespaard voor de Dood (De Antichrist).

Mia (Maria) vertoont in hoge mate dezelfde trekken als Jof, maar ze gelooft maar half in zijn visioenen. Net als in haar man is er geen kwaad in haar te vinden. (In tegenstelling tot anderen in de film)

Michael (Wie is als God? / Die als God is), De naam refereert duidelijk aan de namen van Jezus: Immanuel (God met ons) en Jezus (God redt). Enerzijds klinkt de naam als vraag. Misschien wel de sleutelvraag van de film: Wie is als God? Al met al lijkt dit gezin onaantastbaar voor het kwaad.

De kerk komen we in verschillende gestalten tegen. De kerk en haar theologie is verantwoordelijk voor die zinloze collaboratie met het kwaad in de kruistochten. De kerk is aanwezig in de prediking van schuld en boete als antwoord op het kwaad en wordt zodoende onderdeel van het kwaad. De kerk zit achter het aanwijzen van een onschuldig meisje als zondebok voor het kwaad. De kerk bouwt een machtspositie op het voeden van de angst onder mensen, door bijvoorbeeld een kunstenaar angstaanjagende taferelen te laten schilderen. De kerk blijkt ook hypocriet door enerzijds hoogstaande ethische idealen te verkondigen, maar anderzijds zichzelf te verrijken met de slachtoffers van het kwaad.

De context
Ingmar Bergman heeft de film in 1956-1957 gemaakt. Hij had al eerder een hoorspel gemaakt van dit verhaal. Het is de tijd van het Existentialisme, een filosofische stroming volgens welke de mens volledig op zichzelf is teruggeworpen in het bestaan en volledig zijn eigen verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn leven. Bergman geeft aan zeker door deze filosofie te zijn beinvloed. Hij kende het franse existentialisme van Satre en Camus.

Opvallend is de overeenkomst met Camus in het thema van De Pest. Camus had al tien jaar eerder een boek onder die titel geschreven. De Pest symboliseert daarin het kwaad dat zich in ieder menselijk contact kan manifesteren. Het is symbool voor alles wat moordt en onderdrukt, het is de zonde (maar zonder God). Dit kwaad is een macht waaraan niemand weet te ontkomen, maar temidden van dat kwaad komt het er wel op aan hoe je je gedraagt.

De Pest was een verwijzing het kwaad zoals zich dat kort daarvoor gemanifesteerd had in het fascisme en nationaal socialisme in Duitsland en Italië. Maar existentialisten herkenden dit evenzeer in het stalinistische communisme, in het fascisme van Franco en de vernietiging van het leven door de atoombommen.

In de eerste helft van de vorige eeuw bleek ook de kerk, die zich bij vlagen heel idealistisch had opgeworpen als vredestichter onder de volkeren, niet bestand tegen de macht van het kwaad. Ook haar geloof in God bleek niet te kunnen voorkomen dat de kerk op vele fronten collaboreerde met de machten van het kwaad en zich zodoende mede schuldig maakte aan volkerenmoord en onderdrukking.

Tenslotte was het de tijd van een zich snel ontwikkelende wetenschap. De indruk had postgevat dat alles te doorgronden en te beheersen was. Temidden daarvan was God steeds verder zoek geraakt.

De verwerking van het bijbelboek Openbaring
De film begint en eindigt met verzen uit Openbaring 8, waar het zevende zegel geopend wordt en een opeenvolging van rampzalige gebeurtenissen geschetst wordt. Teksten en beelden reflecteren dit gedeelte en andere gedeelten van Openbaring: De Adelaar in de lucht, Het strand op de grens van zee en land, het Dies Irae- gezang dat doet denken aan het drievoudig ‘Wee’ in Openbaring 8. Zo wordt de film ingesloten in de idee van Gods Oordeel over mensen, die Bergman blijkbaar ook leest in het bijbelboek Openbaring. Hij verbindt de manifestatie van het kwaad in de mensengeschiedenis en tussen mensen met de teksten uit Openbaring en met oordeel van God. Daarin is hij niet uniek, want ook de schrijver van Openbaring doet dat al. Zijn beelden verwijzen naar voor de toenmalige lezers bekende verhalen en gebeurtenissen uit het verre en nabije verleden en naar de dreigingen van het heden. Ook de schrijver van Openbaring ziet in de ellende die uit het kwaad voortkomt het oordeel van God. Ook de afwezigheid van God wordt in Openbaring en elders in de bijbel ervaren als oordeel.
Aan het einde van de film duidt Jof de levensbedreigende storm als de Antichrist, die tekeer gaat in het natuurgeweld. Een duiding die ook in Openbaring veel voorkomt. De gevallen ster, de uit de hemel geworpen engel, roert zich en brengt levensbedreigende rampen teweeg.
Het visioen van Maria en het kind doet denken aan het visioen in Openbaring 12 van de vrouw en het kind, die beide door het kwaad bedreigd worden, maar uiteindelijk beide beschermd worden en niet door het kwaad vernietigd kunnen worden. HEt visioen van Jof lijkt hem en zijn gezin met die vrouw en dat kind te identificeren. Evenals de vrouw in Openbaring 12 vinden ze uiteindelijk veiligheid op het strand. Ik zie ook een overeenkomst met de heilige kern (het heilige der heiligen in Openbaring 8, dat wordt opgemeten en beschermd) die beschermd wordt tegen het kwaad. In die zin lijkt Bergman te pleiten voor een ander soort, meer pretentieloos, geloof in God en Jezus Christus, dat geworteld is in mensenharten; dit in tegenstelling tot de georganiseerde religie. Ik geef mijn mening overigens voor een betere.

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten

Marginaal en Missionair - Thema avond Oosterkerk 19 januari 2012

Wed, 25 Jan 2012 17:25:40 +0100

Donderdag avond 19 januari hadden wij Wim Dekker in ons midden. Hij hield een lezing naar aanleiding van zijn boek Marginaal en Missionair, kleine theologie voor een krimpende kerk. Ik geef hieronder kort een impressie van deze lezing

Wim Dekker zocht in zijn lezing aansluiting bij de uitgangspunten die wij binnen de kerkenraad hadden opgesteld voor een toekomstig beleidsplan. Hij bevestigde om te beginnen het belang om in alle gemeenteopbouw te blijven denken vanuit het centrum van ons geloven: “Je moet in alles blijven werken vanuit de onlosmakelijke verbondenheid met het centrum. De rest moet daaruit voortkomen.” Met het centrum doelde hij op de reformatorische duiding van het grote verhaal van God met mensen zoals dat in Jezus Christus en in de Bijbel op ons afkomt.

Het belang hiervan is des te groter omdat in het algemeen dit
basisverhaal door steeds minder mensen als een geloofwaardig verhaal wordt beleefd. Het is niet meer normaal. Het wordt veeleer beschouwd als een mythe uit de tijd van vroeger, een museumstuk.
Mensen geloven wel in iets. Maar dat geloof is persoonlijk en privé. Daar mag niemand aankomen. Ons christelijke geloof is raar geworden.

Dat moeten we ons goed realiseren als wij Missionair willen zijn. Naar buiten treden met dit geloof wekt bevreemding.

Toch gelooft Wim Dekker niet dat het een kansloze onderneming is geworden. Nee, wij geloven dat God ieder mens met antenne voor Hem heeft geschapen. Er is weliswaar veel ruis op de lijn, maar wij mogen er op blijven vertrouwen, dat God zelf juiste kanaal zal weten te vinden bij mensen.

Intussen kampen christenen wel met een negatief imago en dat hebben zij voor een belangrijk deel aan zichzelf te danken vindt Wim Dekker. Dat komt omdat christenen veel te weinig zelf leven vanuit het evangelie. Ze maken het zelf niet voldoende waar en te vaak laten zij het tegendeel zien. Daar is het nodig dat wij christenen ons voorlopig zeer bescheiden opstellen en onszelf eerst verootmoediging en schuldbelijdenis afleggen. Wij moeten God vragen om helderder zicht op onze werkelijkheid. En wij moeten bidden dat God ons leert hoe wij het anders en beter kunnen doen. Wij moeten schuld belijden.
over onze fouten in de wereld en tegenover elkaar.

Wim Dekker gelooft dat in de afbraak van de kerk van tegenwoordig, ook oordeel van God over de kerk zichtbaar wordt. Deze ontwikkeling plaatst ons daarom voor vragen als: Welke afgoden dienen wij of hebben wij gediend?
Hebben wij misschien te veel alleen op ons verstand vertrouwd? Waar is bekering nodig? Wat is de levensstijl van de gemeente? Waarin onderscheid ik mij? Zoeken we werkelijk eerst het koninkrijk van God ? Hij roep ons op om met elkaar antwoorden op deze vragen te zoeken en om het te benoemen als het er niet is. Zoek vervolgens naar wegen van bekering

Besteedt vervolgens aandacht aan de geloofsopvoeding van de jeugd. Hoe kunnen wij het geloof zo voorleven dat ze het nooit als overbodig achter zich kunnen laten. Zorg dat ze stages kunnen lopen in de gemeente en daarbuiten. Maak koppelingen met andere jongeren in andere culturen zodat zij verbindingen krijgen. Geloofsopvoeding verdiept ook je eigen geloof.

Geven wij onszelf als gelovigen kans onszelf te toetsen aan andere christenen? Zorg dat God en ons dagelijks leven meer met elkaar verbonden raken.

Krijg meer oog voor de realiteit van God in het dagelijks leven. Durven wij God te herkennen in het leven om ons heen? Deel dat met elkaar. Onze moderne tijd en al die verhuizen leidt tot verpulverd christendom. Het delen van de verwijzingen naar God is daardoor moeilijk geworden. Maar ‘probeer het toch’, moedigt Wim Dekker ons aan. Probeer God te herkennen in het leven en probeer dat te benoemen.

Tenslotte benadrukt hij dat wij leven in een tijd van er op of eronder. Beleven we dat wel zo? Mensen moeten verschil zien tussen geloven en niet geloven anders is missionair gemeente zijn kansloos. Het geheim van geloven moet oplichten in ons eigen leven en dat gaat via de weg van ‘Geloof, Hoop en Liefde’ in die volgorde. Geloof is de kern. Daar moeten we naar terug, daaruit komen de beide anderen voort. Pas als dat gebeurt kunnen anderen God in ons herkennen. Als de vruchten van geloven in hoop en liefde concreet worden. Want voor de mensen die wij bereiken willen gaat het via de Liefde die zij in ons zien, via hoop naar de kern: geloven.

Er ontstond een geanimeerd gesprek onder de c.a. vijftig aanwezige gemeenteleden en gasten. Daaruit bleek dat er naast veel instemming ook veel vragen opgeroepen werden door deze lezing. Hoe dan ook heeft Wim Dekker ons gewezen op het belang van onze betrokkenheid op de kern van ons geloven.

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten

Jezus verrassend anders 1: Wonderen en Wereldbeeld

Thu, 27 Oct 2011 09:26:02 +0200

In de cursus ‘Jezus verrassend anders’ bespreek ik dit najaar het boek van Brian McLaren, The Secret Message of Jesus. Als daar aanleiding voor is wil ik in weblogs ingaan op onderdelen van deze cursus.

Gesprekken over wonderen
Afgelopen maandag was de derde avond. We spraken over de manier waarop Jezus zijn ‘verborgen boodschap’ communiceert. McLaren wijst op Wonderen als een methode om zijn boodschap te demonstreren. Tijdens gesprekken daarover en ook later deze week, bleek mij opnieuw hoe moeilijk het voor ons is om ons los te maken van ons eigen wereldbeeld en ons te verplaatsen in het wereldbeeld van Jezus en zijn tijdgenoten.

Mechanistisch wereldbeeld
Brian McLaren schetst in zijn boek hoe wij naar wonderen kijken met de ogen van een mechanistisch wereldbeeld. In dit wereldbeeld verloopt alles volgens het schema van oorzaak en gevolg, zoals een klok voorspelbaar loopt nadat de maker hem heeft opgewonden of zoals aan biljartbal volgens een voorspelbaar patroon beweegt na de stoot van de biljarter. God bevindt zich in dat wereldbeeld buiten die zo functionerende wereld als klokkenmaker of biljarter. Hij benadrukt dat dit een heel ander wereldbeeld is dan dat van Jezus en zijn tijdgenoten. In dat wereldbeeld, dat meer weg heeft van een gezinssysteem of samenlevingssysteem is God als vanzelfsprekend midden in deze wereld aanwezig als een van de deelnemers. (Net als de kwade machten overigens).

Wereldbeeld en Wonderen
Ons wereldbeeld beïnvloedt de manier waarop wij wonderen beleven. Wij beleven die in het algemeen als afwijkend en onverklaarbaar. Ze passen niet in het voorspelbare systeem van oorzaak en gevolg, maar zij wijken spectaculair af van dat systeem. Dat is precies de reden waarom wij ze associëren met God. Een wonder duidt op ingrijpen in het systeem van buitenaf en dus op ingrijpen van God.

Gevangen in ons wereldbeeld?
Twee maal deze week nam ik deel aan een gesprek waarin mij opnieuw duidelijk werd hoe sterk wij beïnvloed worden door dit mechanistische wereldbeeld.
In een van de groepen waarin wij de visie van Brian McLaren bespraken haalde een deelnemer het voorbeeld aan van zendelingen die die zonder benzine kwamen te zitten en en na gebeden te hebben en water in de tank gegooid te hebben toch nog ver genoeg bleken te kunnen rijden om op bestemming te komen. In het gesprek werd dit als ingrijpen van God geduid, blijkbaar omdat het zo duidelijk afwijkt van het normale systeem van oorzaak en gevolg.

Later hadden we het in een belijdenis groep over het feit dat wij Jezus associëren en zelfs identificeren met God. Ik stelde de vraag waarom we dat doen. Uit de antwoorden bleek natuurlijk de grote invloed van de manier waarop wij Christenen spreken over Jezus en God. De traditie heeft ons dit meegegeven. Maar toen ik doorvroeg naar het waarom van deze traditie: ‘Hoe komt de traditie erbij om een mens met God de identificeren?’, was een van de antwoorden: ‘Omdat Jezus wonderen deed, zoals lopen over water. Dat kunnen gewone mensen niet.’

Ons wereldbeeld maakt blijkbaar dat wij God vooral herkennen in het onverklaarbare. Dat onverklaarbare fascineert ons daarom ook zo, ook wanneer wij de bijbel lezen. Wij verstaan de wonderen van Jezus daarom al gauw als een verwijzing naar of bewijs van zijn Goddelijke (buitenaardse) oorsprong. Het ‘waar gebeurd zijn’ (in modernistische zin) van die wonderen is voor veel christenen daarom ook zeer belangrijk, want daarmee staat of valt de Godheid van Jezus. Het is echter de vraag of dit voor Jezus en zijn tijdgenoten ook zo werkte en of wij hem op die manier niet volkomen misverstaan. Aan de andere kant leidt ons wereldbeeld er bij velen toe om de wonderverhalen uit de bijbel als onzin te bestempelen. Juist omdat ze niet in het wereldbeeld passen. Ze zijn waar en dus van God of ze zijn niet waar, dat lijken de enige twee mogelijkheden.

Een ander Wereldbeeld?
Brian McLaren wil ons op een ander spoor zetten door te proberen ons te laten verplaatsen in het wereldbeeld van Jezus en zijn tijdgenoten. Hij bepleit zelfs om dat wereldbeeld weer over te nemen omdat het een beter wereldbeeld zou zijn, dan het onze. Dat blijkt geen gemakkelijke onderneming. Het is ook nogal wat om je wereldbeeld bij te stellen. Dat doen wij gewoonlijk alleen maar geleidelijk door (collectieve) ervaringen die duidelijk maken dat ons wereldbeeld niet helemaal voldoet. Die ervaringen zijn er vele en daarom is ons wereldbeeld ook bezig te veranderen en hebben velen het mechanistische wereldbeeld al achter zich gelaten.

Met McLaren geloof ik dat we Jezus beter leren begrijpen als we ontdekken hoe ons wereldbeeld onze interpretatie kleurt. Daarom wijs ik je graag op een paar zaken, die misschien als eye-openers kunnen werken:

1. Wonderen op zich zijn voor de tijdgenoten van Jezus geen reden om deze gebeurtenissen aan God toe te schrijven.
Als ik de evangeliën lees, dan valt mij op dat wat wij ‘wonderen’ en ‘bovennatuurlijke verschijnselen’ noemen, door de tijdgenoten van Jezus blijkbaar veel minder als vreemde fenomenen ervaren worden dan door ons tegenwoordig. In de wereld van Jezus liepen meer wonderdoeners rond. In die zin lijkt de cultuur van het midden oosten misschien meer op sommige exotische culturen waarin ‘onverklaarbare fenomenen’ ook een meer vanzelfsprekende rol spelen.
Hoe dan ook, in de evangeliën zien wij dat joodse tijdgenoten sommige ‘wonderen’ van Jezus duiden als afkomstig van ‘Beëlzebul’, de vorst van de demonen (Mattheus 12:22-37 par.). De vanzelfsprekendheid waarmee deze duiding gegeven wordt moeten ons alert maken op een heel andere manier van beleven van de werkelijkheid. In zijn antwoord refereert Jezus er bovendien aan dat de leerlingen van de Farizeeën ook demonen uitdrijven. Blijkbaar was het een meer voorkomende praktijk en daaraan werd niet de conclusie verbonden dat deze demonen uitdrijvers over een Goddelijke natuur beschikten. Demonen en onreine of boze geesten maken haast vanzelfsprekend deel uit van die werkelijkheid. Wij kunnen dat haast niet meer navoelen.

Als de leerlingen van Jezus ‘s-nachts alleen zijn op hun schip in de zware storm en zij zien Jezus over de woeste zee wandelen, dan reageren ze ook niet direct met: ‘Daar is God!’ of met ‘daar is de Zoon van God!’, integendeel, zij denken dat het een spook is. Dat is geen dommigheid omdat zij nog niet door hebben dat Jezus eigenlijk God is, zoals wij gemakkelijk denken. Het is een voor hen vanzelfsprekende reactie; de levensbedreigende machten in de natuur (storm op zee) werden in verband gebracht met kwade machten in de onzichtbare, maar wel heel reële wereld. Wat over die verschrikkelijke zee aankwam kon alleen maar nog meer onheil betekenen.

1. De tijdgenoten van Jezus herkennen God niet in het wonderlijke zelf maar in de doorbraak van heil en de overwinning van het kwade.
Letten we op de reactie van Jezus als hem verweten wordt dat hij onder invloed staat van de overste der demonen boze geesten uitdrijft, dan valt op dat hij evenmin beweert dat deze buitengewone handeling zelf wijst op zijn bijzondere Goddelijke natuur. Hij stelt dat het Koninkrijk van God is aangebroken in deze gebeurtenissen omdat het kwaad (Satan) overwonnen wordt door deze handeling. Hij brengt heil aan mensen die lijden onder kwade machten van het leven, wat die ook mogen zijn, door hen te bevrijden van die machten. Om die reden zou je moet de concluderen dat het uitdrijven van demonen een teken is dat de Geest van God aan het werk is.
De leerlingen van Jezus in de storm komen uiteindelijk tot de conclusie dat Jezus werkelijk Gods zoon is omdat hij gezag blijkt te hebben over de levensbedreigende machten en hen dus van het kwaad verlost.

Nog een opvallend gegeven in het evangelie van Johannes. Daar wordt de doorbraak van Gods heerlijkheid in Jezus vooral herkend in zijn lijden en sterven omdat daarin zijn liefde tot het uiterste zichtbaar wordt. (Vgl. Johannes 13:1 en 31 en Johannes 12:23,24). Het zijn dus niet de spectaculaire of bovennatuurlijke daden (wonderen) die wijzen naar God, maar de daden van liefde waarmee de machten van het kwaad bestreden worden.

Daarom onderschrijf ik de mening van Brian McLaren, dat de wonderen van Jezus demonstraties zijn van zijn boodschap dat het Koninkrijk van God is aangebroken en binnen ieders bereik is gekomen (en niet een bewijs voor zijn Goddelijke (bovennatuurlijke) natuur).

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten

Leven uit de Bron-5: Uitgangspunten voor de Oosterkerk in de toekomst?

Wed, 19 Oct 2011 13:14:25 +0200

In de eerste helft van dit jaar zijn wij als wijkkerkenraad zes maal bij elkaar gekomen om met elkaar te spreken over onze geloofsverbondenheid en om uitgangspunten te formuleren voor het beleid van de Oosterkerk in de komende vijf jaar. Hieronder geef ik een persoonlijke samenvatting van het resultaat van deze gesprekken.

Onze geloofsverbondenheid
Na de vijfde bijeenkomst hebben wij die geloofsverbondenheid als volgt geformuleerd. Wij vinden elkaar
In onze passie om elkaar te vinden en te dienen, zoals Jezus het heeft voorgeleefd
In onze passie voor de boodschap en de bedoeling van God ter ere van God
In de gezamenlijke herkenning van Gods nabijheid en Gods bedoeling in Jezus’ woorden en daden
In onze wens om van Jezus te blijven leren en om Jezus te volgen
In onze gezamenlijke erkenning van Jezus als de zoon van God, die voor ons is gestorven en is opgestaan

Basis voor gemeenteopbouw
Wij hebben geconcludeerd dat er in voldoende mate een basis is om samen geestelijk leiding te geven aan gemeenteopbouw in de Oosterkerk. Er zijn echter ook verschillen in geloofsbeleving en geloofsinterpretatie zichtbaar geworden. Die verschillen waarderen we verschillend, variërend van positief tot tamelijk negatief. Wij zullen daarom met elkaar in gesprek moeten blijven.
Tijdens de zesde bijeenkomst hebben we geprobeerd om onze geloofsverbondenheid vruchtbaar te maken voor de opbouw van de gemeente door te spreken over de betekenis van Jezus’ woorden en daden voor toekomstig beleid van de Oosterkerk.
Twee vragen hebben wij vooral beantwoord:

Welke woorden en daden van Jezus bieden in jou ogen belangrijke uitgangspunten/aanwijzingen voor de manier waarop wij het gemeenteleven in de Oosterkerk vorm kunnen geven?
Welke uitgangspunten/aanwijzingen ontleen je aan die woorden en daden?

Zes uitgangspunten voor gemeenteopbouw
De gesprekken in kleine groepen hebben zes uitgangspunten opgeleverd, waarvan de eerste drie door alle groepen genoemd werden en de laatste drie door twee van de drie groepen: (Samenvatting en clustering van mij MK).

1-Wij vinden allen dat wij als Oosterkerk naar buiten zouden moeten treden.
Wij voelen ons daartoe aangespoord in de zendingsopdracht van Jezus (Mattheus 28:18-20a), in het voorbeeld van Jezus om grenzen naar anderen in de samenleving te doorbreken en de oproep om zelfs onze ‘vijanden’ lief te hebben. Vooral met de zwakken zouden we ons willen verbinden.
Wij denken aan vormen van evangelisatie, het overschrijden van grenzen tussen ons en anderen, of het nu gaat om kerkelijke denominaties, andere culturele groepen of andere sociale groepen in de samenleving. Een kernwoord in deze grensoverschrijding zou ‘ontmoeting’ moeten zijn, maar ook ‘Erbij halen’. daarnaast willen we als gemeente aantrekkelijker worden, ook door meer in beeld te zijn bij anderen.

2-Wij vinden allen dat wij als Oosterkerk dienstbaar zouden moeten zijn
Wij worden daarin gemotiveerd door bijvoorbeeld het verhaal van de barmhartige Samaritaan, maar ook door de vele woorden van Jezus over barmhartigheid, woorden die Jezus ook zelf in praktijk brengt en voorleeft. Concreet betekent dit dat wij ook buiten kerkelijke kaders dienstbaar zouden willen zijn aan de samenleving en met name aan de zwakkere medemens.

3-We vinden allen dat we als Oosterkerk aandacht zouden moeten besteden aan de gemeente als (Pastorale)  Gemeenschap Wij voelen ons daartoe geïnspireerd door het beeld van de Goede herder en door zijn oproep om bij hem te komen en rust te vinden. Ook Jezus’ eigen omgang met zijn volgelingen, zijn woorden over en voorbeeld van vergevingsgezindheid, zijn oproep om niet te oordelen en om naar elkaar om te zien in liefde
Concreet zouden we als Oosterkerk een gemeenschap willen zijn die in liefde naar elkaar omziet. We zouden meer aandacht willen besteden aan het omgaan met conflicten en we zouden veel aandacht willen blijven geven aan het ontmoeten van elkaar en ook met mensen buiten de gemeente. Ontmoetingen waarin ‘samen eten’ en ‘reisverhalen (levensverhalen) uitwisselen’ een belangrijke plaats zouden kunnen hebben.

4-Twee groepen geven aan dat de Oosterkerk aandacht zou moeten besteden aan gebed en het richten op God.
Zij voelen zich geïnspireerd door de oproep van Jezus om God boven al lief te hebben, door zijn eigen gebedsleven dat een voorbeeld voor ons is en door zijn gelijkenis over een weduwe die bij een onrechtvaardige rechter om haar recht blijft vragen en nooit ophoudt.

5-Twee groepen geven aan dat de Oosterkerk aandacht zou moeten besteden aan het in praktijk brengen van het geloof en niet alleen aan de woordverkondiging. Geloven doe je niet alleen op zondag.
Zij werden geïnspireerd door woorden van Jezus over vrucht dragen en het zoeken van het Koninkrijk van God.

6-Twee groepen geven aan het belangrijk te vinden dat in de Oosterkerk aandacht is voor onderricht over Jezus om zo God beter te leren kennen, (geestelijke voeding).
Heel het evangelie wijst ons op het belang om Jezus steeds beter te leren kennen en als leerling van Hem te blijven leren.

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten

Uitzicht op het Rijk van God 3 - Mensengeschiedenis in vogelvlucht

Tue, 18 Oct 2011 11:52:51 +0200

Serie blogs bij het jaarthema van de Oosterkerk in Zeist: Uitzicht op het Rijk van God, over de Apocalyps van Johannes. Een bijbelgedeelte vol met fascinerende, maar ook angstaanjagende visioenen. Wat is de ‘geheime boodschap’ van die visioenen voor ons?

Als christen ben je fout
Onder de titel “Als christen in Egypte ben je fout” stond in Trouw van zaterdag 15 oktober een interview met Marianne Nagul Hannah, 31-jarige journaliste en Koptisch Christen in Cairo. Zij beschrijft haar ervaring de week ervoor toen 25 koptische christenen de dood vonden tijdens hun vreedzame demonstratie in Cairo. Haar verhaal geeft een goed beeld van de rechteloosheid waar je als religieuze groep mee te maken kunt hebben terwijl je formeel gelijke rechten hebt als anderen. In mijn ogen is die realiteit vergelijkbaar met die van de christenen aan het einde van de eerste eeuw. Er was formeel geen sprake van vervolging maar in de praktijk stonden ze onder zware sociale druk en hoefden zij niet te rekenen op rechtsbescherming, integendeel. Die realiteit is in strijd met de hoopvolle boodschap van het Evangelie dat het Koninkrijk nabij gekomen is. Logisch dat dit vragen oproept bij gelovigen, want hoe valt dit te rijmen?

Apocalyptiek
Op deze onderliggende vraag probeert Johannes antwoord te geven in Openbaring. Openbaring is een zogenaamd apocalyptisch geschrift, een vorm van profetie, zoals die wel vaker voorkwam in de joodse traditie. Eerder hebben we gezien dat Johannes er op uit is de gemeente van Jezus in Klein Azië een hart onder de riep te steken en aan te moedigen om te blijven volharden in de navolging van Jezus. Zijn profetie bevat zoals elke profetie belofte en waarschuwing en confronteert mensen met de bedoeling van God en een zicht op de werkelijkheid vanuit Gods perspectief.

De vier Ruiters
Dit laatste gebeurt ook in Openbaring 6 waar beschreven wordt hoe de eerste zes van de zeven zegels van de boekrol uit Openbaring 5 verbroken worden door het Lam, dat geslacht was (Jezus). Achtereenvolgens verschijnen er vier ruiters ten tonele. Met name over de eerste ruiter op het witte paard bestaat bij de uitleggers verschil van mening of deze Christus en zijn overwinning symboliseert of niet en misschien zelfs juist het tegendeel, dat hij de Antichrist symboliseert. In mijn ogen is de beste uitleg degene die deze vier ruiters bijeen houdt als symbolen van gewelddadige machtsuitoefening en de gevolgen daarvan. Een van de redenen is dat paarden en de beschreven wapens vrijwel altijd hierop wijzen in de joodse traditie. Jezus wordt in openbaring nooit met een dergelijk wapen in zijn hand verbeeld.

‘Overwinnaars’ van de geschiedenis
In mijn ogen kan de eerste ruiter daarom het beste begrepen worden als verbeelding van de zogenaamde ‘overwinnaars’ in de geschiedenis. De kroon wijst op overwinning en ook het witte paard. Tevens verwijst het wit naar het brengen van heil, vrede. De eerste waaraan de Christenen gedacht zullen hebben is de romeinse keizer, maar er kan evengoed gedacht worden aan de Parthen die het romeinse rijk in het oosten bedreigden of aan de andere heersers bekend uit de geschiedenis, die zich als de redders van de wereld beschouwden.

Het ware gezicht
Het visioen toont het ware gezicht van deze ‘overwinnaars’. Om te beginnen behalen zij hun overwinning door geweld, dat wil zeggen: ze maken slachtoffers en de overige ruiters maken duidelijk welke ellende deze ‘heilbrengers’ (heilsprofeten?) in hun kielzog meebrengen. Juist omdat ze slachtoffers maken zullen deze overwinnaars altijd weer tegenreacties oproepen van buiten of van binnen, zodat ze aan conflicten ten onder gaan (de ruiter op het rode paard). Deze conflicten brengen altijd weer een hoop ellende in de vorm van hongersnood en ziekten (pest) (De ruiter op het zwarte paard) met als gevolg dat grote delen van de mensheid de dood vinden (de ruiter op het vaalgele paard). Het is een patroon dat we in meer apocalyptische teksten tegen komen, zoals ook de apocalyptische rede van Jezus in de evangeliën, waar bij de zogenaamde heilsprofeten waarover Jezus spreekt een zelfde rol vervullen als de ruiter op het witte paard in Openbaring 6.

Waarschuwing
Het visioen van de vier ruiters houdt de machthebbers een spiegel voor en waarschuwt voor het lot dat hen te wachten staat. Het waarschuwt christenen om hun vertrouwen niet op deze ‘overwinnaars’ te stellen, die schijnbaar de geschiedenis aan hun kant hebben, want zij zullen niet het heil voor de wereld brengen. Altijd weer zullen zij een hoop ellende voor mensen veroorzaken omdat ze niet de weg van het Lam gaan (kwetsbare verzoenende liefde), maar dat van de leeuw (gewelddadige dominantie).

Mensengeschiedenis in vogelvlucht
Het is mensengeschiedenis in vogelvlucht met een patroon dat zich telkens weer lijkt te herhalen. Historische overwinnaars als Napoleon en Hitler passen in dit beeld. Misschien ook wel leiders als George Bush die dacht door militair ingrijpen heil te kunnen brengen in Afghanistan en Irak. Maar we hoeven niet alleen aan militaire overwinnaars te denken. We kunnen evengoed denken aan overwinnende economische systemen, zoals het systeem van de vrije markt de laatste decennia aan de overwinnende hand leek te zijn. Inmiddels blijkt ook dit een gewelddadig systeem dat over lijken is gegaan, dat nu heftige tegenreacties en conflicten oproept en dat een spoor van ellende nalaat bij mensen die er het slachtoffer van geworden zijn. Telkens weer laten we ons misleiden door schijnbaar heilbrengende machten en leveren we ons er aan uit. Telkens weer vergeten we ook als christenen om vanuit de navolging van Jezus kritisch te blijven staan tegenover het onmenselijke geweld van deze systemen. Johannes heeft ons al gewaarschuwd.

Het vijfde zegel
Vervolgens verschijnen de zielen van de martelaren in beeld onder het altaar. Zij zijn de weg van Jezus gegaan tegen de stroom in van de heersende cultuur. Hun leven wordt gezien als offer voor Gods en volgens de joodse uitleggers bevinden zij zich in de nabijheid van God aan de voet van zijn troon. Het visioen zegt: Jullie zijn gezien door God.
Tegelijk klinkt van onder dit altaar hun roep: ‘Hoe lang nog?’ Hoe lang moet deze ellende nog duren. Hoe lang duurt het nog voordat ook aan hun moordenaars getoond wordt dat zij aan de goede kant van de geschiedenis stonden; voordat er echt recht gesproken wordt? Het is het bloed van al die rechtvaardigen die door onrecht en geweld gestorven zijn zoals Abel al stierf door de hand van Kain.
Als antwoord op die roep krijgen ze witte kleren aangemeten. Ze worden nu al, vooruitlopend op Gods eindoordeel, rechtvaardig verklaard voor God, maar het is niet openbaar. Het is in een visioen van wat zich voor de troon van God afspeelt , verborgen voor het oog van de wereld. Verder krijgen ze te horen dat ze moeten wachten. Het is nog niet zo ver. Ik zou me kunnen voorstellen dat dit ook teleurstellend is voor de christenen. Aan een kant hoopgevend en bemoedigend, aan de andere kant toch niet gemakkelijk. Jezus volgen zet je in Gods ogen aan de goede kant van de geschiedenis, de kant die heil oplevert voor mensen, maar tegelijk blijft dat nog zo verborgen en moet je veel onbegrip en tegenwerking en soms zelfs lijden accepteren.

Het zesde zegel
Tenslotte wordt het zesde zegel verbroken en een scala van spectaculaire en rampzalige gebeurtenissen worden ons getoond, het zijn de gebeurtenissen die vanouds door de joden verbonden werden met het oordeel van God. Het oordeel komt er. Niemand zal zich daaraan kunnen onttrekken, al zouden ze willen, ook de machthebbers van de geschiedenis niet.

Groet en bedankt voor het lezen.

Marten